Hooi maken van gras: stap-voor-stap gids voor NL

Hooi maken van gras kan prima op kleine schaal in Nederland, maar het lukt alleen als je het gras droog genoeg krijgt voordat je het opslaat. Als je in plaats daarvan gras ontzoden wilt, begint dat met het verwijderen van de grasmat en het verwerken of afvoeren van het resterende wortelstelsel hooi maken. Dat betekent: maaien bij mooi weer, het gras regelmatig keren zodat het van alle kanten droogt, en pas oprapen als het restvocht onder de 20% zit (minstens 80% droge stof). Doe je dat, dan heb je hooi dat maanden goed blijft. Doe je het te vroeg, dan heb je een hooiberg vol schimmel.

Welk gras gebruik je, en wanneer begin je?

Niet elk gras is even geschikt. Voor hooi van goede kwaliteit (bijvoorbeeld als voer voor konijnen, cavia's of paarden) kies je bij voorkeur gras met veel grassen en kruiden, zonder veel mossen of breedbladige onkruiden. Grasmengsels met rietzwenkgras, timothee of veldbeemdgras drogen goed en geven een redelijke voedingswaarde. Gazongrassen die je normaliter bijhoudt, kunnen ook, maar die bevatten vaak veel stikstof en drogen wat trager door de dichte zode.

Timing is in Nederland het lastigste onderdeel. Het ideale venster is een droge periode van minimaal vier tot vijf achtereenvolgende dagen, met weinig kans op nachtelijke dauw of regen. In de praktijk betekent dit: eind mei tot half juli is het beste seizoen. Hooikoorts kan ook meespelen bij het maaien en drogen van gras, waardoor je het beste slimme maatregelen neemt om klachten te beperken hooikoorts gemaaid gras. Daarna worden de nachten vochtiger en is de kans op dauw groter. Vroeg in de ochtend maaien is niet ideaal, want het gras is dan nog nat van dauw. Maai liever rond het middaguur of vroeg in de middag, zodat het gras direct de warmste uren van de dag meepakt.

Controleer voor je begint het weerbericht voor minimaal vijf dagen. Twee of drie dagen zon is niet genoeg voor kleine hoeveelheden, laat staan voor grotere hopen. In Nederland is een stabiele weerperiode van vier tot zes dagen de gouden standaard voor hooi maken.

Maaien: hoe en hoe hoog?

Maai het gras niet te kort. Een snijhoogte van 6 tot 8 centimeter is ideaal: het gras blijft goed liggen zodat er lucht onderdoor kan stromen, en je beschadigt de zode niet te diep. Bij een gazon of weide met korter gras maai je liever niet onder de 5 centimeter, anders droogt het te plat op de grond en is de kans op kluitvorming en schimmelplekken groter.

Gebruik een zeis, een maaibalk of een gewone gazonmaaier, afhankelijk van de oppervlakte. Op kleine schaal (een paar honderd vierkante meter) volstaat een gazonmaaier met opvangbak. Gooi het gemaaide gras daarna meteen uit in een losse, egale laag over het veld, niet in dikke hoopjes. Hoe dunner en egaler de laag, hoe sneller het droogt. Een laag van 5 tot 10 centimeter is prima, dikker wordt al lastig.

Drogen op het land: keren, schudden en omgaan met dauw

Dit is het deel waar de meeste beginners het laten afweten. Gras dat plat op de grond blijft liggen, droogt alleen van boven. De onderkant blijft vochtig, en dan heb je een ideale omgeving voor schimmels en broei. Keer het gras minimaal één tot twee keer per dag, bij voorkeur 's ochtends na de dauw is opgedroogd (rond 10 uur) en opnieuw rond 14 tot 15 uur. Gebruik een hooihark of een harkenmachine voor grotere oppervlakken.

Na de eerste keerbeurt begint het gras al te krimpen en wat te ritselen. Dat is een goed teken. Na twee volle droogdagen kun je het gras ook in wiersen leggen: smalle rijen die je makkelijk kunt keren en later optrekken. Dit helpt ook bij een plotselinge regenbui, want in een wiers droogt het aan de buitenkant sneller af dan in een losse lap.

Dauw is in Nederland bijna altijd aanwezig in de zomermaanden, zeker in de vroege ochtend. Laat het hooi 's avonds gewoon liggen, maar begin niet te keren voordat de dauw eraf is. Als er regen op komst is, haal je het gras zo snel mogelijk samen in dikke wiersen of dek je het af met een luchtdoorlatend doek. Volledig afdekken met folie is een noodoplossing, geen standaardwerkwijze: het condenseert snel en maakt het gras natter.

Indicatieve droogtijden per weerstype

Hoe weet je wanneer het echt droog genoeg is?

Dit is de meest gestelde vraag, en ook de meest onderschatte. Hooi is pas veilig op te slaan als het een droge-stofgehalte heeft van minstens 80%, wat neerkomt op maximaal 20% restvocht. Bij professionele hooibereiding wordt dat gemeten met een vochtmeter, maar op kleine schaal kun je goed beoordelen op gevoel en geluid.

• Het hooi ritselt en kraait als je er doorheen loopt of het opneemt: dat is een goed teken.
• Een handvol stevig samengeknepen hooi veert meteen terug en voelt droog aan, niet klam.
• De stengels breken bij buigen in plaats van te buigen: vrijwel droog.
• Je ruikt geen zoetige, warme of grassige geur meer, maar een nootachtige hooigeur.
• Als je er een handvol van samenperst en je voelt vocht op je handpalm: te nat, nog minimaal één droogdag erbij.

De veilige bandbreedte die in de praktijk gehanteerd wordt, is 15 tot 20% vochtgehalte. Lager dan 15% en het hooi wordt te broos en verliezen de bladeren tijdens het transport. Hoger dan 20 tot 25% en je riskeert broei en schimmelvorming in de opslag. Eurofins Agro legt uit dat “droge stof” (DS) het percentage droog materiaal is, en dat een lager DS door meer vocht de kans op schimmels en een beperkte houdbaarheid verhoogt een lager DS/hoog vochtgehalte de kans op schimmels en beperkte houdbaarheid verhoogt. Bij twijfel: een extra dag drogen kost weinig, een beschimmelde hooiberg kost alles.

Opslag: droog houden en schimmel voorkomen

Goed gedroogd hooi gaat lang mee, maar verkeerde opslag kan het in een paar weken alsnog bederven. De basisregel: droog, luchtig en beschut tegen regen en grondvocht. Een luchtige schuur of berging is ideaal. Leg het hooi nooit direct op een betonnen of tegelvloer, want die trekt vocht op. Gebruik pallets, houten roosters of een laag stro als onderlaag.

Buiten opslaan kan ook, maar dan heb je goede afdekking nodig. Een zeil dat aan alle kanten goed ventileert (geen strakke afgesloten baal) is beter dan een hermetisch afgesloten afdekking. Condensatie is de vijand. Als je kleine hoeveelheden maakt, werken papieren zakken of open houten kisten goed. Vermijd plastic zakken zonder ventilatieopeningen: die zorgen voor vochtstapeling en schimmel.

Controleer de eerste twee weken na inslag regelmatig op warmte. Steek je hand in de hooiberg en voelt het warm aan (meer dan handwarm), dan is er broei gaande. Dat betekent: direct uitspreiden, laten afkoelen en nadrooggen. Broei bij te vochtig ingeslagen hooi kan in extreme gevallen zelfs tot zelfontbranding leiden, al is dat bij kleine hoeveelheden thuis zeldzaam.

Signalen dat je opgeslagen hooi niet goed is

• Muffe of zoetig-bedorven geur: schimmelvorming begonnen.
• Witte, grijze of zwarte vlokken of draadjes in het hooi: zichtbare schimmel.
• Warm aanvoelen in het midden van de hooiberg: broei, direct ingrijpen.
• Hooi dat samenklontert of moeilijk uit elkaar te trekken is: te vochtig ingeslagen.
• Geel of bruin verkleurde stengels met verlies van bladeren: overdroog of te lang blootgesteld aan felle zon.

Veelvoorkomende problemen en hoe je ze oplost

Het meest gehoorde probleem is hooi dat te nat is ingeslagen en na een paar dagen begint te schimmelen. De oplossing is simpel maar vergt discipline: gooi het er meteen uit, spreid het opnieuw uit in de zon en hark het goed door. Als er al duidelijke schimmel zichtbaar is, is het als diervoer niet meer bruikbaar, maar het kan nog prima als mulchlaag of composthoop worden gebruikt.

Een ander veelvoorkomend probleem is dat het hooi tijdens het drogen meerdere regenbeurten heeft gekregen. Natgeworden hooi verliest voedingsstoffen (suikers en eiwitten spoelen weg) en duurt daarna langer om te drogen. Het is niet automatisch verloren, maar de voedingswaarde is lager. Voor gebruik als strooisel maakt dat weinig uit, voor diervoer is de kwaliteit dan gemiddeld.

Te droog hooi (onder de 12 tot 15% vocht) valt snel uiteen: de bladeren laten los van de stengels bij het hanteren. Dat is niet gevaarlijk, maar het verlies is groot. Mochten je dieren gevoelig zijn voor stof (zoals paarden met luchtwegproblemen), dan is te droog hooi eerder een probleem dan te vochtig.

Problemen op een rij

Hooi versus compost versus kuilvoer: wat kies je?

Als het je niet lukt om droog weer af te wachten, of als je gras te nat of te kort is voor hooi, dan zijn er twee serieuze alternatieven. Als je hooi doel is, maar je gras is hoefbevangen gras of gewoon te nat, dan kun je ook voor kuilvoer of compost kiezen in plaats van te wachten op perfecte droogte. Compost maken van grasmaaisel is het eenvoudigst: je gooit het gras op de composthoop, mengt het met droog materiaal (karton, takken, stro) en laat het afbreken. Het resultaat is geen voer maar een bodemverbeteraar. Handig voor de tuin, maar niet als je het gras als diervoer wilt gebruiken.

Kuilvoer (ingekuild gras) werkt precies omgekeerd als hooi: in plaats van drogen, bewaar je het gras met zo veel mogelijk vocht door het luchtdicht te verpakken. Enzymen zetten suikers om in melkzuur, wat het gras conserveert (vergelijkbaar met zuurkool). Op kleine schaal kun je gras inkuilen in grote, luchtdichte plastic emmers of silozakken. Het gras moet dan juist vers en sappig zijn, niet te oud of verhard. Kuilvoer is goed bruikbaar als diervoer maar vraagt een andere aanpak dan hooi en andere opslag.

Het verschil zit hem dus in de conserveringsmethode: hooi conserveert door uitdrogen, kuilvoer door fermenteren, en compost door afbreken. Voor kleine tuinhouders die snel willen handelen bij slecht weer, is inkuilen een reëel alternatief voor hooi. Wil je weten hoe je het juiste grastype daarvoor kiest, dan raakt dat ook direct aan onderwerpen als de samenstelling van hooi gras en de vraag wanneer je gras te lang of te kort is voor een bepaalde verwerking. Hooi gras draait om het juiste drogen en bewaren, zodat je het als gezond ruwvoer kunt gebruiken.

Gereedschap en planning voor thuis

Voor kleine oppervlakken (tot circa 500 vierkante meter) heb je geen speciale landbouwmachines nodig. Een goede gazonmaaier of zeis, een brede hooihark (60 tot 80 centimeter) en wat geduld zijn genoeg. Op grotere oppervlakken loont het om een schudder of keerinstallatie te huren, of om samen te werken met een boer die de wiersen voor je kan keren.

1. Dag 1: Maaien bij droog zonnig weer, gras dun uitspreiden, eerste keer 's middags keren.
2. Dag 2: 's Ochtends na dauw keren (rond 10 uur), 's middags nogmaals keren, wiersen maken.
3. Dag 3: Wierden keren, vochtcheck doen (ritseltest, handpalm test).
4. Dag 4: Definitieve vochtcheck, indien droog genoeg oprapen en inslaan op pallets.
5. Week 1 na opslag: Dagelijks controleren op warmte en geur in de hooiberg.

Plan altijd een reservedag in. Vier dagen mooi weer in Nederland is mooi, maar vijf of zes is beter. Wie te ongeduldig is en op dag drie al inslaat, heeft de grootste kans op problemen. De extra dag kost je niets, te vroeg inslaan kan alles kosten.